Taśma Filmoplast® to specjalistyczny materiał konserwatorski stosowany do naprawy, wzmacniania i zabezpieczania papieru, dokumentów oraz opraw książkowych. Różni się od zwykłych taśm klejących przede wszystkim składem chemicznym: jest bezkwasowa. To oznacza, że nie powoduje żółknięcia ani degradacji podłoża przez dziesiątki lat.
Linia produktów Filmoplast® obejmuje kilka wariantów różniących się nośnikiem, grubością, przezroczystością i przeznaczeniem. Każdy rodzaj odpowiada innym potrzebom konserwatorskim.
Filmoplast® P to taśma papierowa wykonana z krótkowłóknistego, bezkwasowego papieru. Jest samoprzylepna i transparentna po nałożeniu na podłoże. Stosuje się ją do naprawy rozdarć, mocowania wyrwanych kart i zabezpieczania uszkodzonych krawędzi dokumentów. Cienka struktura sprawia, że po nałożeniu niemal nie zmienia wyglądu naprawianego miejsca.
Filmoplast® R to specjalistyczna, niezwykle cienka bibuła japońska pokryta klejem termoaktywnym. W przeciwieństwie do pozostałych wariantów nie jest to taśma samoprzylepna na zimno – wymaga użycia wysokiej temperatury (np. specjalnej kolbki lub żelazka konserwatorskiego ustawionego na ok. 100°C-115°C), która aktywuje klej. Służy do bardzo dyskretnych napraw oraz całopowierzchniowego wzmacniania (laminowania) zniszczonych kart.
Filmoplast® P90 to wersja wykonana z długowłóknistego papieru, przez co jest wytrzymalsza mechanicznie niż Filmoplast® P. Długie włókna tworzą bardziej spójną sieć, która lepiej przenosi naprężenia. Sprawdza się przy naprawie miejsc narażonych na wielokrotne zginanie, takich jak grzbiety kart czy miejsca przy oprawie. Taśma jest biała, nieprzezroczysta, zalecana tam, gdzie nie będzie zakrywać tekstu.
Filmoplast® SH to taśma bawełniana o grubości 170 µm (mikrometrów), wykonana z drobnowłóknistej białej bawełny. Jest bezkwasowa i odporna na rozdarcia. Przeznaczona do wzmacniania wewnętrznej części grzbietów, łączenia bloku z okładką i innych prac wymagających dużej wytrzymałości mechanicznej przy zachowaniu elastyczności.
Filmoplast® T to taśma tekstylna, stosowana do wzmacniania grzbietów książek od zewnątrz, łączenia bloku z okładką i scalania uszkodzonych opraw. Nośnik tekstylny zapewnia wysoką wytrzymałość na rozciąganie i zginanie. Jest to istotne przy oprawach intensywnie użytkowanych.
Taśmy Filmoplast® znajdują zastosowanie w kilku obszarach pracy konserwatorskiej i introligatorskiej.
W bibliotekach i archiwach służą przede wszystkim do naprawy bieżącej zbiorów:
Przy zbiorach archiwalnych priorytetem jest zachowanie czytelności i integralności dokumentu, dlatego stosuje się warianty o wysokiej przezroczystości.
W pracowniach introligatorskich taśmy tekstylne i bawełniane służą do konstruowania i naprawy opraw. Filmoplast® T i SH stosuje się przy backliningu, czyli wzmacnianiu grzbietu bloku przed oprawą, oraz przy łączeniu bloku z okładką w oprawach półtwardych i twardych.
W konserwacji map, plakatów i grafik taśmy papierowe pozwalają naprawić rozdarcia bez ingerencji w warstwę druku lub rysunku. Cienka, transparentna taśma nałożona od strony odwrocia jest praktycznie niewidoczna od frontu.
Przy konserwacji dokumentów prywatnych, takich jak stare fotografie, listy czy rękopisy, taśmy Filmoplast® umożliwiają stabilizację uszkodzeń bez ryzyka dalszej degradacji chemicznej.
Dobór właściwego wariantu zależy od czynników, takich jak:
Przy naprawie cienkich papierów, dokumentów z tekstem i ilustracjami najlepiej sprawdza się Filmoplast® P ze względu na wysoką przezroczystość i minimalną grubość. Naprawa będzie niemal niewidoczna, szczególnie gdy taśmę nakłada się na jej odwrocie.
Przy naprawie papierów grubszych, kart albumowych lub dokumentów narażonych na mechaniczne obciążenia lepszym wyborem jest Filmoplast® P90. Długowłóknista struktura zapewnia większą wytrzymałość przy podobnej przezroczystości.
Do prac przy grzbietach i oprawach, w których wymagana jest elastyczność i odporność na wielokrotne zginanie, przeznaczone są Filmoplast® SH i T. Filmoplast® SH stosuje się wewnątrz oprawy, Filmoplast® T zewnętrznie lub przy konstruowaniu nowych połączeń.
Przy wyborze warto też uwzględnić szerokość taśmy. Wąskie warianty sprawdzają się przy precyzyjnych naprawach rozdarć, szersze przy wzmacnianiu grzbietów i krawędzi.
Powierzchnia musi być czysta i sucha. Kurz, tłuszcz i wilgoć osłabiają bowiem adhezję kleju. Przy dokumentach archiwalnych nie stosuje się środków czyszczących na bazie rozpuszczalników, ponieważ mogą uszkodzić papier lub atrament. Wystarczy delikatne usunięcie luźnych zanieczyszczeń miękkim pędzlem.
Krawędzie rozdarcia należy ułożyć jak najdokładniej przed naklejeniem taśmy. Przy rozdarciach z ubytkiem materiału krawędzie dopasowuje się tak, by szczelina była jak najmniejsza. Jeśli papier jest pofałdowany lub zwinięty, warto go lekko nawilżyć i sprasować przed naprawą, pamiętając o całkowitym wysuszeniu przed naklejeniem taśmy.
Przy naprawie grzbietów książek usuwa się resztki starego kleju i zniszczone fragmenty materiału introligatorskiego. Powierzchnia powinna być równa i stabilna, bez luźnych włókien.
Prawidłowe nakładanie taśmy wymaga precyzji i cierpliwości. Pośpiech prowadzi do błędów, których nie da się łatwo naprawić.
Pierwszym krokiem jest odmierzenie odpowiedniej długości taśmy. Taśmę odcina się z zapasem kilku milimetrów po każdej stronie naprawianego miejsca. Zbyt krótki odcinek nie zapewni wystarczającego zakotwienia, zbyt długi będzie widoczny i może utrudniać dalsze prace.
Taśmę zdejmuje się z podkładu powoli, trzymając ją za krawędź. Przy cienkich wariantach papierowych należy uważać, by jej nie rozciągnąć ani nie pofałdować przed nałożeniem.
Nakładanie zaczyna się od jednego końca naprawianego miejsca. Taśmę przykłada się do podłoża i stopniowo dociska wzdłuż całej długości, unikając powstawania pęcherzy. Przy naprawie rozdarć taśmę nakłada się centralnie nad szczeliną, tak by obejmowała obie krawędzie równomiernie.
Po nałożeniu taśmę dociska się przez czystą kartkę papieru lub folię, używając gładkiego narzędzia, np. plastikowej szpachli. Dociskanie przez warstwę ochronną zapobiega uszkodzeniu powierzchni taśmy i podłoża.
Naprawione miejsce warto docisnąć pod prasą introligatorską lub pod ciężkimi książkami przez kilka godzin. Zapewnia to równomierne przyleganie kleju na całej powierzchni.
Tak, taśmy Filmoplast® są jednym ze standardowych materiałów stosowanych przy naprawie książek i materiałów archiwalnych. Ich bezkwasowy skład i stabilność chemiczna spełniają wymagania stawiane materiałom konserwatorskim przez biblioteki i archiwa.
Przy naprawie książek stosuje się różne warianty w zależności od miejsca i charakteru uszkodzenia. Karty naprawia się taśmami papierowymi, grzbiety i oprawy taśmami tekstylnymi lub bawełnianymi. Możliwe jest łączenie kilku wariantów w ramach jednej naprawy.
Przy materiałach archiwalnych priorytetem jest odwracalność interwencji. Część wariantów Filmoplast® można usunąć za pomocą odpowiednich rozpuszczalników bez uszkodzenia podłoża lub za pomocą skalpela parowego, aczkolwiek nie jest to proste. To jest zgodne z zasadą minimalnej interwencji obowiązującą w konserwacji.
Taśmy Filmoplast® są bezkwasowe, dzięki czemu nie powodują żółknięcia ani degradacji papieru w długim okresie.
Do naprawy rozdarć i mocowania luźnych kart często stosuje się Filmoplast® P.
Taśmę do naprawy książek Filmoplast® P90 stosuje się w miejscach narażonych na zginanie i obciążenia mechaniczne, np. przy grzbietach kart lub oprawach. Sprawdza się również idealnie w tworzeniu zawiasu japońskiego (montaż fotografii w passe-par-tout)
Do wzmacniania grzbietów i łączenia bloku z okładką stosuje się przede wszystkim taśmy Filmoplast® SH i Filmoplast® T.
Powierzchnia powinna być czysta, sucha i pozbawiona kurzu oraz luźnych zanieczyszczeń.
